Hoàng Minh hít một hơi thật sâu, cảm nhận mùi đất ẩm và khói bếp lan tỏa trong không khí. Cậu ngẩng đầu lên, nhìn về phía những mái nhà ngói đỏ rêu phong, nơi có thể ẩn chứa bao câu chuyện về những con người, về một nghề truyền thống đang vật lộn với thời gian. Cậu thầm nghĩ, chuyến đi này, dù có khó khăn đến đâu, cũng sẽ là một trải nghiệm đáng giá. Một tia quyết tâm lóe lên trong đôi mắt còn vương nét mệt mỏi của cậu. Những điều chưa nói, có lẽ, sẽ không chỉ là những câu hỏi chưa kịp hỏi, mà còn là những cảm xúc chưa kịp bày tỏ, đang chờ đợi một thời điểm thích hợp để được bộc lộ giữa không gian yên bình của làng quê này.
Thế nhưng, sau cuộc trò chuyện đầu tiên đầy lúng túng với bác nông dân và Đức Anh, sự tự tin vừa lóe lên trong Hoàng Minh lại nhanh chóng bị dập tắt. Cậu và Alex được phân công đi sâu hơn vào những con ngõ nhỏ, tìm kiếm thêm các hộ gia đình khác để thu thập thông tin về quy trình sản xuất và đời sống của người dân làng nghề. Cánh đồng lúa đã gặt trải dài phía xa, màu vàng úa của rơm rạ còn sót lại gợi lên một vẻ đẹp buồn bã, tĩnh mịch. Gió đồng hun hút thổi qua, mang theo cái se lạnh của buổi chiều và mùi đất ẩm đặc trưng. Thỉnh thoảng, tiếng chó sủa vọng lại từ một ngôi nhà nào đó, hoặc tiếng lá cây xào xạc dưới chân, tạo nên một bản hòa tấu đơn điệu, càng làm tăng thêm cảm giác cô đơn và lạc lõng. Sương chiều đã bắt đầu giăng mắc, phủ lên cảnh vật một màn trắng đục mỏng manh, khiến mọi thứ trở nên mờ ảo và xa cách hơn.
Hoàng Minh bước đi chậm rãi, cuốn sổ tay kẹp chặt trong bàn tay hơi ẩm ướt mồ hôi. Dù đã cố gắng chuẩn bị kỹ lưỡng, nhưng những câu hỏi cậu soạn sẵn bỗng trở nên khô khan, vô nghĩa khi đối diện với vẻ mặt cảnh giác, có phần xa lánh của người dân nơi đây. Cậu nhích lại gần một ngôi nhà có cánh cổng gỗ mục, nơi một bà cụ tóc bạc phơ đang ngồi chẻ tre trước hiên.
"Dạ... cháu chào bác ạ," Hoàng Minh lên tiếng, giọng nhỏ nhẹ, gần như thì thầm trong tiếng gió. Cậu cảm thấy cổ họng mình khô khốc. "Chúng cháu là sinh viên... đến từ trường đại học... đang làm dự án về làng nghề mình ạ. Bác... bác có thể cho cháu hỏi... một vài điều về... về tình hình sản xuất của bà con được không ạ?"
Bà cụ ngẩng đầu lên, đôi mắt nheo lại nhìn cậu dò xét. Gương mặt nhăn nheo của bà không biểu lộ nhiều cảm xúc, chỉ có một chút e dè, thận trọng. Bà cụ không đáp lời ngay, chỉ khẽ gật đầu rồi lại cúi xuống tiếp tục công việc của mình. Tiếng tre được chẻ ra "tách tách" vang lên đều đặn, như một lời từ chối không thành tiếng. Hoàng Minh cảm thấy đôi má mình nóng bừng, một sự lúng túng khó tả bao trùm lấy cậu. Cậu đứng đó, không biết nên nói gì tiếp theo. Những câu hỏi đã học thuộc lòng tựa như những từ ngữ xa lạ, không thể nào thoát ra khỏi đầu lưỡi.
Alex, chàng sinh viên người Mỹ, với mái tóc vàng và đôi mắt xanh dương đầy tò mò, nhận thấy sự khó xử của Hoàng Minh. Cậu cố gắng giúp đỡ, nhưng vốn tiếng Việt còn hạn chế lại khiến tình hình thêm phần rối rắm. "Xin lỗi... cô... có thể... nói cho chúng tôi... về... về nghề... nghề làm gốm... của làng mình... không ạ?" Alex phát âm tiếng Việt lơ lớ, mỗi từ như muốn vỡ ra khỏi miệng, khiến bà cụ càng thêm khó hiểu. Bà cụ nhìn Alex, rồi lại nhìn Hoàng Minh, lắc đầu nhẹ.
"Ôi dào, có gì mà nói đâu cháu. Cứ thế mà làm thôi. Bao đời nay vẫn vậy," bà cụ cất lời, giọng trầm đục, mang theo chút mệt mỏi của tuổi già. Bà không có vẻ gì là muốn tiếp tục cuộc trò chuyện. Hoàng Minh cảm thấy một luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng, không phải vì cái rét cắt da mà vì sự thất vọng dâng lên trong lòng. Cậu cắn môi, nhìn vào cuốn sổ tay ghi chép chung của nhóm, những trang giấy trắng tinh như đang chế giễu sự bất lực của cậu. Ánh mắt cậu trở nên thất thần, lạc lõng giữa khung cảnh làng quê yên bình nhưng lại đầy xa lạ này.
Cậu nhớ đến Quang Huy, nhớ đến phong thái tự tin, khả năng giao tiếp lưu loát của cậu ta trong buổi họp nhóm. Huy có thể dễ dàng bắt chuyện với bất kỳ ai, từ những giáo sư đáng kính đến những người lao động bình thường, và luôn nhận được sự hợp tác nhiệt tình. So với Huy, Hoàng Minh cảm thấy mình thật nhỏ bé, thật kém cỏi. Cậu chỉ là một chàng trai tỉnh lẻ, rụt rè, bỡ ngỡ với mọi thứ, từ cuộc sống đô thị đến những mối quan hệ xã hội phức tạp. Những lời nhận xét vô tình của các thành viên khác về kinh nghiệm non kém của cậu lại vang vọng trong đầu. Áp lực vô hình từ nhiệm vụ, từ sự so sánh, từ nỗi sợ không hoàn thành tốt công việc cứ đè nặng lên vai cậu, khiến đôi chân cậu trở nên nặng nề hơn bao giờ hết. Cậu lại nghĩ về những đêm thức trắng ở thư viện, những cuốn sách dày cộp về phương pháp khảo sát, tất cả dường như vô nghĩa trước thực tế phũ phàng này. Alex bên cạnh vẫn gãi đầu lúng túng, gương mặt cậu ta cũng lộ rõ vẻ bế tắc. Một sự im lặng khó xử bao trùm, chỉ có tiếng gió rít qua khe cửa và tiếng tre chẻ đều đặn. Hoàng Minh khẽ thở dài, cảm giác mệt mỏi cả về thể xác lẫn tinh thần bắt đầu xâm chiếm cậu. Cậu cảm thấy mình như một người lạc lối giữa một mê cung, không tìm thấy lối ra.
***
Không xa nơi Hoàng Minh và Alex đang chật vật, Lê Ngân đang ngồi dưới mái đình cong cong cổ kính, nơi có cây đa cổ thụ rợp bóng. Sương chiều đã bắt đầu dày đặc hơn, bao phủ lấy ngôi làng trong một vẻ đẹp huyền ảo, mơ màng. Cái rét cũng vì thế mà càng thêm se sắt, thấm vào từng lớp áo mỏng. Cô mặc chiếc áo khoác màu be đơn giản nhưng thanh lịch, mái tóc đen dài được buộc gọn gàng sau gáy, để lộ khuôn mặt trái xoan tinh tế. Đôi mắt sâu và trầm của cô đang tập trung vào cuốn sổ phác thảo, những nét bút chì lướt trên giấy một cách nhẹ nhàng nhưng dứt khoát, tái hiện lại vẻ đẹp hoài niệm của mái đình rêu phong và những nét chạm khắc cổ xưa. Tiếng bút chì xào xạc trên giấy là âm thanh duy nhất phá vỡ sự tĩnh lặng xung quanh cô, đôi khi bị át đi bởi tiếng gió nhẹ thoảng qua hoặc tiếng cười nói khúc khích của mấy đứa trẻ con đang chơi đùa ở con ngõ xa. Mùi hương trầm nhẹ từ mái đình cổ, pha lẫn mùi lá khô mục và mùi ẩm ướt của đất, tạo nên một bầu không khí trầm mặc, thanh tịnh.
Lê Ngân khẽ dừng bút, nhấc đầu lên, đôi mắt cô vô tình lướt qua con ngõ nhỏ phía trước. Ánh mắt cô chợt dừng lại ở hai bóng người đang đứng lúng túng trước một ngôi nhà cũ. Cô nhận ra đó là Hoàng Minh và Alex. Dù đứng cách khá xa, cô vẫn có thể cảm nhận được sự căng thẳng toát ra từ Hoàng Minh. Vẻ mặt cậu nhăn nhó, đôi vai hơi chùng xuống, và đôi tay cậu siết chặt cuốn sổ tay. Còn Alex thì đang gãi đầu, vẻ mặt lúng túng đến tội nghiệp. Cô đã thấy cảnh tượng tương tự vào buổi sáng, khi Hoàng Minh chật vật giao tiếp với bác nông dân ở xưởng gốm.
Một cảm giác bận tâm lại trỗi dậy trong lòng Lê Ngân. Cô nhớ lại buổi họp nhóm, khi Hoàng Minh nhận nhiệm vụ nghiên cứu sâu về làng nghề. Dù giọng nói còn rụt rè, nhưng ánh mắt cậu lại ánh lên một tia quyết tâm mãnh liệt. Cô cũng nhớ nụ cười nhẹ mà cô đã dành cho cậu ở quán cà phê "Hoa Sữa" hôm trước, một nụ cười gần như vô thức, như một lời động viên thầm lặng cho sự cố gắng của cậu. Cô biết, Hoàng Minh không phải là người lười biếng hay thiếu trách nhiệm. Ngược lại, cậu là một người rất chăm chỉ và nghiêm túc với mọi việc. Chỉ là, cậu thiếu kinh nghiệm, thiếu sự tự tin, và có lẽ là cả một chút... khéo léo trong giao tiếp xã hội.
Lê Ngân khẽ thở dài, một tiếng thở rất nhẹ, gần như tan vào trong không khí se lạnh. Cô nhìn xuống bản phác thảo dang dở của mình. Những nét vẽ tinh tế, mềm mại trên giấy tương phản hoàn toàn với sự gai góc, chật vật mà Hoàng Minh đang đối mặt. Cô luôn là người quan sát, thu mình lại, và ít khi chủ động can thiệp vào mọi chuyện. Vỏ bọc trầm tĩnh, có chút lạnh lùng của cô đã được xây dựng từ lâu, như một cách để bảo vệ bản thân khỏi những va chạm không cần thiết. Nhưng hôm nay, khi nhìn thấy Hoàng Minh, cô lại cảm thấy một sự thôi thúc kỳ lạ. Không phải là thương hại, mà là một sự đồng cảm sâu sắc. Có lẽ, cô nhìn thấy một phần của chính mình trong sự rụt rè, e ngại của cậu. Cô cũng từng có những khoảng thời gian chật vật, lo lắng khi đối mặt với những điều mới mẻ, những con người xa lạ. Chỉ là, cô đã học được cách che giấu nó tốt hơn, hoặc biến nó thành một phần của tính cách độc lập, trầm tĩnh của mình.
Cô gấp cuốn sổ tay nhỏ lại, những trang giấy chứa đựng không chỉ những nét vẽ về kiến trúc cổ kính của Hà Nội, mà còn cả những cảm xúc, những suy tư rất riêng của cô. Cô nhớ những buổi chiều ngồi một mình bên Hồ Gươm, ngắm nhìn dòng người qua lại, cảm nhận cái nhịp sống hối hả nhưng cũng đầy chất thơ của thành phố này. Hà Nội trong mắt cô không chỉ là những con phố cổ kính hay những ngôi nhà rêu phong, mà còn là những câu chuyện, những ký ức, những cảm xúc được dệt nên từ bao thế hệ. Và có lẽ, điều mà Hoàng Minh đang thiếu, không phải là kiến thức hay số liệu, mà là khả năng cảm nhận, kết nối với những câu chuyện đó.
Ánh mắt cô lại hướng về phía Hoàng Minh. Cậu vẫn đang đứng đó, nhìn vào cuốn sổ tay trống rỗng với vẻ mặt thất vọng. Alex thì đang cố gắng nói điều gì đó bằng tiếng Việt lơ lớ, nhưng dường như không mấy hiệu quả. Cô tự hỏi, liệu mình có nên bước đến? Có nên nói gì đó? Hay chỉ nên đứng nhìn từ xa, giữ nguyên khoảng cách an toàn mà cô vẫn luôn duy trì? Mâu thuẫn giằng xé trong lòng cô, giữa vẻ ngoài trầm tĩnh, độc lập và mong muốn được giúp đỡ, chia sẻ với cậu. Cô biết, việc can thiệp có thể làm phá vỡ sự cân bằng mà cả hai đang có, có thể khiến Hoàng Minh cảm thấy ngượng ngùng, hoặc tệ hơn là nghĩ rằng cô đang thương hại cậu. Nhưng nếu không làm gì, cô lại cảm thấy một sự day dứt khó tả. Cái cảm giác bận tâm này, tự lúc nào, đã trở thành một phần của những ngày cô ở bên cạnh Hoàng Minh. Nó không ồn ào, không phô trương, mà lặng lẽ, âm thầm, như dòng nước ngầm chảy dưới lòng đất. Cô nhắm mắt lại một lúc, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh của sương chiều thấm vào phổi. Khi mở mắt ra, một tia quyết định đã lóe lên trong đôi mắt trầm tư của cô.
***
Mưa phùn bắt đầu rơi lất phất, không đủ làm ướt áo nhưng đủ để làm ẩm không khí, khiến sương mù càng thêm dày đặc. Dưới một mái hiên nhà cũ đã sờn màu thời gian, Hoàng Minh và Alex đang tạm dừng chân. Tiếng mưa phùn tí tách trên mái ngói nghe đều đều, buồn bã, như tiếng lòng của Hoàng Minh lúc này. Tiếng lá tre xào xạc trong gió nghe như một bản nhạc không lời, càng làm tăng thêm vẻ u ám của buổi chiều muộn. Mùi ngai ngái của rêu phong, mùi ẩm ướt của đất và cả mùi khói bếp thoang thoảng từ những ngôi nhà xa xôi hòa quyện vào nhau, tạo nên một không gian tĩnh lặng, có chút tiêu điều.
Hoàng Minh ngồi thụp xuống bậc thềm đá, hai tay ôm đầu gối. Cuốn sổ tay vẫn mở hờ trên mặt đất, nhưng những trang giấy vẫn trắng tinh. Cậu cảm thấy mình đã hoàn toàn kiệt sức. Cố gắng tiếp cận thêm vài hộ gia đình nữa, nhưng kết quả vẫn không khá hơn là bao. Người dân ở đây không thù ghét gì, chỉ là họ có vẻ không muốn chia sẻ nhiều về cuộc sống và công việc của mình với những người lạ mặt. Họ trả lời qua loa, hoặc từ chối một cách khéo léo, khiến Hoàng Minh cảm thấy như mình đang làm phiền họ. Alex cũng ngồi cạnh, vẻ mặt buồn rười rượi.
"Minh... tôi... tôi xin lỗi," Alex lí nhí, tiếng Việt của cậu ta nghe càng lơ lớ hơn trong không khí ảm đạm. "Tôi... không giúp được nhiều... Ngôn ngữ... khó quá."
Hoàng Minh khẽ lắc đầu. "Không sao đâu Alex. Là lỗi của mình. Mình... mình chưa biết cách tiếp cận." Cậu cảm thấy một sự thất bại nặng nề đè lên ngực. Mọi nỗ lực chuẩn bị dường như đổ sông đổ biển. Cậu nhớ lại lời hứa với bản thân sẽ không để mình bị tụt lại phía sau, sẽ chứng tỏ bản thân. Nhưng giờ đây, cậu cảm thấy mình đang ngày càng lún sâu vào sự tự ti và bất lực.
Bất chợt, một bóng dáng thanh mảnh xuất hiện từ trong màn mưa phùn. Lê Ngân bước đến, không gây ra bất kỳ tiếng động nào đáng kể. Cô vẫn giữ vẻ mặt trầm tĩnh, nhưng đôi mắt sâu thẳm của cô lại ánh lên một sự quan tâm khó tả. Cô không nói nhiều, chỉ nhẹ nhàng đặt một gói bánh nhỏ và một chai nước ấm xuống bên cạnh Hoàng Minh. Hơi ấm từ chai nước tỏa ra, xua đi phần nào cái lạnh đang thấm vào người cậu.
"Ăn chút đi, trời lạnh đấy," Lê Ngân cất lời, giọng nói nhẹ nhàng, trầm ấm, mang chút đặc trưng của người Hà Nội gốc. Câu nói của cô không mang theo sự thương hại, mà là một sự quan tâm chân thành, tự nhiên. Hoàng Minh ngước nhìn cô, ánh mắt đầy bất ngờ và biết ơn. Cậu không ngờ rằng Lê Ngân lại xuất hiện ở đây, và lại còn mang theo đồ ăn cho cậu.
Alex cũng ngẩng đầu lên, mỉm cười cảm kích. "Cảm ơn... Ngân... rất nhiều."
Lê Ngân không đáp lại lời cảm ơn của Alex. Cô đứng đó, nhìn Hoàng Minh một lúc, rồi khẽ nói, giọng vẫn nhẹ nhàng nhưng chứa đựng một sự thấu hiểu sâu sắc: "Ở đây, bà con thường thích nghe những câu chuyện về làng xóm, về những kỷ niệm cũ hơn là những câu hỏi số liệu khô khan." Cô dừng lại một chút, như để Hoàng Minh kịp tiếp thu lời cô nói. "Nên hỏi về những thứ thân thuộc trước, như mùa màng năm nay, hay chuyện con cái đi học xa chẳng hạn. Đừng vội vàng đi thẳng vào vấn đề."
Hoàng Minh lắng nghe từng lời cô nói, như một người chết đuối vớ được phao cứu sinh. Cậu chưa từng nghĩ đến cách tiếp cận này. Cậu đã quá tập trung vào những số liệu, những câu hỏi mang tính học thuật, mà quên mất rằng mình đang đối diện với những con người chất phác, có những câu chuyện riêng, những cảm xúc riêng. Lời khuyên của Lê Ngân không chỉ là một gợi ý về phương pháp khảo sát, mà còn là một gợi ý về cách sống, cách kết nối với con người. Nó mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới cho Hoàng Minh.
"Dạ... cảm ơn cậu, Ngân," Hoàng Minh lí nhí, giọng nói vẫn còn hơi run nhưng đã bớt đi phần nào sự lúng túng. Anh nhìn vào chai nước ấm trong tay, cảm nhận hơi ấm lan tỏa từ từ vào lòng bàn tay, rồi đến cả trái tim. Lời nói của Ngân, cùng với hành động nhỏ bé nhưng đầy tinh tế của cô, đã mang đến cho cậu một nguồn động viên to lớn.
Lê Ngân khẽ mỉm cười, một nụ cười rất nhẹ, gần như không thể nhận ra trong màn sương chiều. "Bác Thi ở cuối xóm có thể biết nhiều chuyện hay lắm. Bác ấy thích kể về những ngày xưa." Cô chỉ nói thêm bấy nhiêu, rồi khẽ gật đầu chào Alex và Hoàng Minh, sau đó quay lưng bước đi, hòa vào màn mưa phùn và sương mù dày đặc. Bóng dáng cô dần khuất xa, để lại Hoàng Minh với một cảm giác ấm áp, một tia hy vọng mới, và cả một sự ngỡ ngàng.
Cậu không còn cảm thấy nặng nề như trước nữa. Những lời của Lê Ngân như một luồng gió mát lành thổi tan đi những đám mây u ám trong tâm trí cậu. Cậu hiểu rằng, Ngân không chỉ đơn thuần giúp đỡ cậu hoàn thành nhiệm vụ, mà cô còn đang chỉ cho cậu một cách để nhìn nhận thế giới này, một cách để kết nối với những giá trị văn hóa, lịch sử mà Hà Nội đang cất giữ. Cái rét ngọt của Hà Nội không còn làm cậu co ro nữa, mà trở thành một phần của không khí, của cảm xúc. Hơi thở hóa khói trắng mỗi khi cậu thở ra, như một phần của những suy nghĩ đang dần rõ ràng hơn trong tâm trí. Những điều chưa nói của Lê Ngân, qua những hành động và lời khuyên tinh tế ấy, đã trở thành một sợi dây vô hình, kéo họ lại gần nhau hơn, vượt qua cả những khoảng cách về xuất thân và tính cách. Hoàng Minh cầm gói bánh, bóc vỏ, đưa một miếng nhỏ vào miệng, vị ngọt dịu nhẹ tan ra đầu lưỡi, xua đi vị đắng trong lòng. Cậu hít một hơi thật sâu, cảm nhận mùi đất ẩm và rêu phong, và một lần nữa ngẩng đầu nhìn về phía trước. Chuyến đi này, cậu biết, sẽ không chỉ là một chuyến khảo sát, mà còn là một hành trình khám phá chính bản thân mình, và có lẽ, cả những điều đẹp đẽ khác mà cậu chưa từng nghĩ tới.